The Lay of Svipdag (Grógaldr + Fjölsvinnsmál)

Vaki þú, Gróa,vaki þú, góð kona!Vek ek þik dauða dura;ef þú þat mant,at þú þinn mǫg bæðirtil kumls kviðju koma.

Minnstu þess, mǫðir,at þú mér sagðir,áðr þú til Helvegar fórt,at þú mér galdra gæðir,þás mik nauðir knýja,nú es mér nauðr of kominn.

Stépmóðir mínstígr mér of hart,gengr mér at gǫngu varðar;fara hét hon mértil Menglǫðar,fór ek at finna hana.

Mun ek þér galdra gala,þá er þú góðs þarft,ek mun þér at gǫngu gegna;Urdarbrunns vatnfœri ek þér at meini,sem ek þér galdr um gol.

Gefk þér þann galdr,er gól RindurRani konungi:haltu þér aftr,haltu þér frá,haltu þér frá hveimr.

Þann gel ek þér annan,ef þú á angrvegisér skulu ganga víðr;Urðar lokurskyli þér at liðum verðaá ǫllum vegum.

Þann gel ek þér þriðja,ef þik þjóðár berrok þú á fǫðm falli straums;vatn ok vágrsnúisk þér til lands,ok komi þú heil at hǫlðum.

Þann gel ek þér fjórða,ef þik fjándr standaá gálgavelli víðr;hugr þeira hneigisktil þíns heilla,ok snúisk þeira skaði.

Þann gel ek þér fimmta,ef þik fjǫturr þykkileggja at limar þínar;loysigaldrgel ek þér fyr lúðrs ljóðum,ok þér losnar hvers hǫfts.

Þann gel ek þér sétta,ef þik á sjá berrvildum viðri meiren karlmaðr viti;vindr ok vatnsnúisk þér til handa,ok lægisk sjár þinn.

Þann gel ek þér sjaunda,ef þik á snjáfjallikvelr of kulða meiren karlmaðr viti;frostkválarskolu eigi at þér festa,ok haldi líkamr þinn.

Þann gel ek þér átta,ef þik á náttarleiðmyrkriðendr mœta;hugr þeira hneigiskok heimr þeira verðrvandliga þér undir.

Þann gel ek þér níunda,ef þik nifldrekidrepr at deyja náliga;orðin mínskolu þér at meini verða,ok forðum þú at faðmi hans.

Nú scaltu, Svipdag,sœkja lítt hvat þér líðrat þú skalt Menglǫðar biðja,þó at hon séþórn gulli þrungin,þú munt hana þó geta.

Farðu nú vel, sonr,ok far þú heill!Lát eigi hugr þinn hvika;þvíat ek galda góler þú þarfnast þeiraok þú þeirra þarfnarðr.

Ef þú þat gerir,sem ek þér kveð,at þú mér hlýðir,þá mun þér heill verða,ok vel mun þér ganga,ok koma þú heil af ferð.

Löngu líðráðr ek landi næmk,er ek gekk of grœna vega;hvar er sá salr,er ek sjá má,umb alla dyrr gullnar?

Hverir ræðr þeim ranniok þeim ríkja hlutumer ek sé hér fyr augum?Hví rennr eldrumb rann þitt alltok brenn á nótt ok dag?

Hví stendr geiriá grindar hverjumok brenn á nótt ok dag?Segðu mér, Fjǫlsviðr,þat er ek þik fregna mun,satt ek vilja vita.

Fjölsviðr kvað:Hvat er þat manna,er á myrkvið ræðrok gengr at grjótgarðs durum?Váttr ertu vottr,ok þú í veg þinn snúðr,þvíat hér áttu engi vinr.

Svipdag kvað:Hvat er þat manna,er at morki stendrok letur mik líðu í?Vindkaldr heitik,son Várkalda,þess Fjölkalda faðir.

Fjölsviðr kvað:Gangu þér firr,ok gangtu þaðan,á leið þína þú lát ganga;hér er þér engi rúm,þvíat ek veit þína vegok þitt erindi ok þitt.

Seg þú mér þat, Fjölsviðr,er ek þik fregna munok ek vilja vita:hvert heitir sá salrer ek sé þar standainum gollvegum gǫfgaðan?

Gastropnir heitir,en ek hann gerðaór Leirbrímis limum;svá hef ek hann studdanat hann standa munæ meðan ǫld lifir.

Seg þú mér þat, Fjölsviðr,er ek þik fregna munok ek vilja vita:hverir eigu þater þú sér inni búainum fáglýjaðum fleti?

Menglǫð heitir,en hana móðir gatvið Sváfþorins syni;svá hefr hon setitá Siðhötts bjargaæ meðan ǫld lifir.

Seg þú mér þat, Fjölsviðr,er ek þik fregna munok ek vilja vita:hvert heitir þat tréer þess limar dreifastyfir alla verǫld?

Mímameiðr hann heitir,en þat manngi veitaf hverium rótum renn;við þat hann fellrer flestar menn vita,fáir hann falla sjá.

Seg þú mér þat, Fjölsviðr,er ek þik fregna munok ek vilja vita:hverr þess aldrs erer þú sér upp á,kvikr, sér hann hanga?

Aldrnari heitir,en hann af aldri tekrUrðar magr ok Heimdallr;þat mun líknaskþeim er líkr eru fœddir,kona þvíat kveðr at gǫrvum.

Seg þú mér þat, Fjölsviðr,er ek þik fregna munok ek vilja vita:hverr sitja þará þeim inum hávaMímameið uppi?

Víðópnir hann heitir,en hann stendr valrá Mímameið uppi;einn mein þykkirSurt ok Sinmǫruat geta hans af grein.

Seg þú mér þat, Fjölsviðr,er ek þik fregna munok ek vilja vita:hvárt er þar svá gottat nǫkkurr megiVíðópni at vega?

Hævateinn heitir,en hann gerði Lokifyr Nágrind neðan;hann er þar Sinmaraí Náströndvíðisníu lǫs geymir.

Seg þú mér þat, Fjölsviðr,er ek þik fregna munok ek vilja vita:hvárr þess færer fara villok Hævateinn hefja?

Sinmara á þat,en hon í jǫtunheimumlíðr langan veg;níu lǫ́s eruá þeiri læstri kistu,þar er hon geymir þat.

Seg þú mér þat, Fjölsviðr,er ek þik fregna munok ek vilja vita:hvat þú gefa mundirþeirri gygi til gagnsat hon gefi þér þat?

Þú skalt henni gefaþat er und Víðópni liggr,ljóma þann er af líðr;sextán hnotaskalt til hennar ljóstagullnar görvar allar.

Seg þú mér þat, Fjölsviðr,er ek þik fregna munok ek vilja vita:hvárt þér líkistat þú fá megirfjǫðr ór Víðópnis vængjum?

Þat verðr þér fljóttef þú fregn at Sinmǫruhvat hún vilja þykki;hon mun þér gefaef þú henni férþat er hon langai.

Seg þú mér þat, Fjölsviðr,er ek þik fregna munok ek vilja vita:hvat þú segjastat sér hljóti velhundar þeir er þú geymir?

Gifr ok Geriheita þeir, en þeir geymavel um Menglǫðar set;báðar samanþær um nætr sofaok um daga vakna.

Seg þú mér þat, Fjölsviðr,er ek þik fregna munok ek vilja vita:hvárt sé nǫkkurr maðrsvá mikill ok djarfrat hann megi innganga?

Engi er þesser inn megi gangaþenna hinn helga stað,nema þann einner Menglǫð segirat hon sjálf kjósa vill.

Eir ok Bil skulugefa Menglöðuhvat þær biðja blítt;þær sitja þará Lyfjabergi,ok era þat leyndr staðr.

Hlíf ok Hlífþrasa,Þjóðvara ok Björt,Blíð ok Blíðr,Frið ok Eir,Aurboða ok Gefn ok Göll;þær hjalpa hversþótt sjúkr sé.

Hverr er sá maðrer á myrkvið stendurok þorði hingat ganga?Hvat heitir þú?Hvat heitir faðir þinn?Ef fregna vilk þín heiti.

Svipdagr heitik,Sólbjartr hét minn faðir;rekinn em ek af kaldum vindum.Óðs meyjarheiti mér at finnaok þat of mjök at sakna.

Skaltu nú, Fjölsviðr,fara inn á völlok segja Menglöðu þat:Kominn er maðrer sœkja villþín vináttu, gull.

Hvat mun ek segjaMenglöðu minnief hann komi til garðs?Margir hafahingat komitok fengit illt af þvi.

Skaltu fara, Fjölsviðr,finna Menglöðuok segja at ek er þar;Svipdagr em ek,Sólbjarts son;þú kannst hon, ef hon þik rekr.

Ganga mun ekok ganga skuluþeir er segja vilja;ok mun ek fréttaMenglöðu mínahvert er hennar hugr.

Fjölsviðr mælti:'Heyri þú, Menglöð,maðr er kominnþér at sjá;gakk þú útef þú vilt sjá hann,hundar þína geyma þig.'

Menglöð mælti:'Hvat heitir sá maðrer kominn erhingat til garðs?Ek veit at Svipdagrheitir sá maðrer mér er ætlaðr at hafa.'

Fjölsviðr mælti:'Svipdagr heitir,Sólbjartr hét faðir hans;rekinn er hann af kaldum vindum.Þú munt hann þekkjaef þú sér hann,þá er þú hann finnr.'

Menglöð mælti:'Rís þú upp, Svipdagr,ok gakk hingat til mín,ok fáum oss saman;lengi em eká Lyfjabergieptir þér beðin.'

Heil sé þú, Svipdagr,ok þú, sól, er skínn,nú er mér von of gengin.Lengi beið ekok langa tíðþíns kvámu, konungr.

Opnit er núok á opnum vegumskalt þú inn til mín ganga;fáum oss samaná fagran staðok unna okkar hvár öðrum.

Lengi sat eká Lyfjabergibíðandi þín dag ok nótt;nú er þat orðiter ek ǫðlaðisk,at þú, ungr, kœmr hingat.

Þú munt mér unnaok ek þér elska,meðan vér líf lifum;þrá hefir mikþínar ástarmeðan ek dvalðak hér.

Svipdagr mælti:'Ek em nú kominnok fann þik at lokum;langan veg fór ekok leiddir mikmóðurleg orð til þín.'

Menglöð mælti:'Heilir augu þíner sér mik,ok heill sé sáer mik sér;lengi beið ek þín, ungr.'

Þvíat einn þú ertþeira mannaer ek ann mest af öllum;þú mátt vitaat ek þik unna munmeðan vit lifum bæði.

Svipdag mælti:'Getask skal ek núgaman við þik,ok unna okkar hvár öðrum;þat er skapater skapat var,at vit sömnuðum hér.'

Lengi sat eká Lyfjabergiok vántuðu þik dœgr ok dœgr;nú er þat orðiter ec ǫðlask þráðaat þú ert kominn til mín.

Nú er funditþat er finna skyldi,ok hittask vér saman;heill sé þú, Svipdagr,ok ek þér heil;vit munum gaman mega.