The Greenlandic Lay of Atli

Frétt hefir öld ófu,þá er endr of gerðuseggir samkundu,sú var nýt fæstum;á laun mæltu,lét illa gørva,ok á Gjúkungagengu at ráðum.

Atli sendiár til Gjúkavísa víga-van at riðja;Ríðit á þingathjálmum ok brynjum,biðit at yðrubúnar vera.

Ríðr sá ór landi,er leggja skyldi,hvatt á heiðar,en þeir heimr biðu;fundu þeir brœðrbúna at þingi,mál þar fluttumessugir arnar.

Guðrún vissi þat,er gengit hafðiseggja synirá senn farar;rúnar reist hon,er þær Vingi skipti,varg í viðivildi hon kenna.

Lét hon á hringrheiðar dísirtil handa fœraHǫgna systur;kunni sú ráðaristar benjar,fann hon þar villaer Vingi hafði gørva.

Rann hon til Hǫgna,er hon til hans fór,mun ek segjastþér svá sem er;fundit hefi ek villaí rúnum þínum,hefr Vingi þessarvandar gørvar.

Vingi kveðr þatvilja góðan,hér sé rúnarráðnar þínar;hygg at honum,hverr ferr þangat,þykki mér þatþinn góðr vilji.

Réðu þeir at fara,ríkis manna,brœðr báðirá brautir víðar;bað Hǫgni kóngaf Kostberu,bað Gunnarr kóngaf Glaumvör.

Þær gáfu þeimgolli fagnirdísir ok drýgjardrykk af keri;þær urðu harðarer hann skyldi ganga,beggja hlutibauð þér vánar.

Þá mælti Kostberakynni vissi:Ferðina lyktirfara at sér;rúnar ek fanná ringa þínum,enn þér Guðrúngat sent fregnum.

Þá mælti Hǫgni,hugr var ódæll:Þú ert konaok hugsar illa;gott þykki mérat gangask þingat,mun ek eigiaf ánauð fara.

Kvað hann svá þegarsem kynni þeira:Segðu mér, kona,hvat dreymt hefir þér,þótt þú gangiraf götu þinni,allr þinn hugrer í ánauðum.

Draum ek dreymdadölum í nátt,þótti mér björnaf bjarga koma,braut hann hér innok bryti stólinn,hristist hallirok ǫll himirikis.

Siðan sá ek örnof yðr fljúga,skarð hann saliok setti blóð á yðr;þótti mér þat veraþrár Atla,hann mun yðrógæfu bera.

Enn sá ek vargatvá at yðr standa,þeir munu yðr báðirbauga gjalda;svá gerðist semsegjast þat skyldi,drengiliga mundagr yðvarr hefjast.

Þá mælti Hǫgni,hugr vas ódæll:Þú ert konaok hugsar illa;þótt grœnt fæðiskgras af jörðu,man ek eigiaf ánauð fara.

Glaumvör gekk þáok gaf Gunnarilífs ok líknarlítit sem mátti;dreymdi hana draumrdýrliga þunga,kvað hón hátter hon heima sat.

Dreymdi mik draumrdölum í nátt,þóttust þér galgarí garði standa,þar hengðir þér,hrœfar fengu;knáttu þik ormrá alla vega.

Dreymdi mik enndölum í nátt,þóttust þér konurkoma í garð,váru ófyrirliðnar,villdu þik kjósa,skjótt mun þat veraskírum reginni.

Þá mælti Gunnarr,glaðr var allr:Seint er þater segja mættikona ný kominkveld at mínum;þótt oss líki eigilíf at ljúga,ferr ek eigiaf frœðum þínum.

Ungu lífer þú leggja skalt,hefr þik at grœtumgaman bundinn;renna mun sváríki þitt líf,muntu þat eittalls þegar hyggja.

Riðu þeir þaðaná rauðum mar,ok á glaðrigott var þeim;fundu þeir brúá breiðum vegi,gein þar höllok hafnar grjóts.

Vingi sór þarvið þá vígt eiðarat hann þá sœktisanna friðar;Gunnarr vissi þatef Vingi lygr,hlaut hann af þathelvíti.

Þá mælti Vingivið þá vísar menn:Fara þér til fallsfara þér til dauða;seint mun þat verðaer sumir ráðuat þér komiðtaf kvölðum heili.

Þá lét Hǫgnihöggva til hans,bitu þar eigieiðar honum;þeir luku honumlífi snemma,sýsl þar lengisíðan fór Vingi.

Riðu þeir þá fremrat finna Atla,gáfu þeir þarglaðliga hildingr;váru þeir svável til búnirat ná til fundarniðja sinna.

Vingi lét sér vel líka,en vreiðr varð þat síðan;hló hann at líki línu,en lýðr þat ekki vissi,hvat þat fúlt fór undir,er hann fœrði þeim til skaða.

Reiðir váru rekkjar,er þeir þat vissu;hlóðu þeir skip síðanok á sæ gengu,fóru til Atla landsfimm tigir drengjа.

Knǫ́r gekk til strandar,streymr þeytti undir;roðu þeir of œritok á eyjar kómu,fundu þar Atlason,þann er þeir leituðu.

Þá mælti Vingi,þvít hann vissi víst af ráðum:'Hér megið þér sjá,hvat ek segi yðr til sanninda,at yðr er útlægt lífok land allt at leggja.'

Brá þá Högniaf belti sverði,hjó til Vingisok í hel sendi;Knéfröðr annars tók,þótt hann kvikr væri.

Atli konungr reiðá álfröðuls leið,hafði hann hjálm á höfðiok hvíta skjǫldu;geir grønn á hendi,gunnr var at hafast.

Þá mælti Atliok orð um kvað:'Vánir várum vérat þit vilduð koma,ok mun yðr þat varðavítt, ef þit viljið.'

Svǫ́ru Gjúkungar,þvít þeir svá hugðu:'Seint mun þat verða,þótt þú sögum reiðis;einir vit höfumæðra til þessa.'

Þá lét Atliá lopt leypahvassa skjaldmeyjarok hjálmberar;ok hans hird allahann at hilmi bað.

Guðrún gekk þáá garð útanok bauð friðar fundok formæli;þat þótti henniþarft at freista.

Þat varð lítt at ljá,er þeir líðr voru;reiðr var Atli,rekkjar ok allir;hlóðu þeir hildisvin,herr var at ríða.

Þá Guðrún gekk,griðum horfinn,skaut af sér skikkjuok sverð tók,barðist á báða hliðvið bræðr sína.

Gný varð af geirumok gníst af sverðum,skjǫldr við skjǫlduskrautliga brast;menn fellu þarsem mjǫðdyrr hlutu.

Gunnarr gekk framok gaf þeim eldi,brenndi borgarok braut þak niðr;þeir urðu at víkjaer þar vilja skyldu.

Þá varð at segjaSvanhildar móður,hvé Gjúkungargengu at hilmi;sá er þar sater sǫgðu honum.

Urðu þar aflirAtlasonar,fimm tigir falla,fór allt at vesali;þrír lágu þar eftirþegnar hans drengir.

Fekk þá Gunnarrí geirum leika,hjó af höndumHúnaland þrjá;Högni hafðiþat er hann vildi.

Atli kvað þá,er hann opt hafði kvitt:'Hvar er nú Gunnarreða Gjúka son?Ef hann má standa,stigi hann fram nú.'

Gunnarr gekk þáok gaf þeim eldi,lét blóð rennaá brand inum hvíta;þar varð aldrtímiAtlasonar.

Þá bað Atliþegna sína gangafram á fleinvígok fanga þá bæði;máttu þeir þó eigimeðan menn stóðu.

Bǫndin váru þábrœðr Gjúka,þótt þeir snemmasvá við skaplegar;Gunnarr ok Högnihandtekinn varð.

Hugðu þeir at hvárrgiheill myndi verða,at þeir fœri leynafé eða gullit;þess bjuggu þeir bezter þeir bresta skyldu.

Atli konungr reiðá æðra veg,hafði hann hildingrhandar tvennar;hann spurði þá Gunnarhvat hann gjalda skyldi.

Gunnarr svaraðiglaðr ok óhryggr:'Hjǫrtr inn hávimun hafa gull mitt,áðr Atla konungieitt fé sé gefit.'

Þá bað AtliHǫgna hjarta nema,ristit ór brjóstimeð rauðum knifi;svá skyldi Gunnarrgjǫld af hafa.

Hló þar Hǫgnier hann hjarta skáru,kvikvan or brjósti,knífr var teinungr;fárr er svá sterkrat slíkt of þoli.

Þá mælti Gunnarr,þjóðkonungr mikill:'Nú er hjarta Hǫgnahér í hendi mér,blóðugt ór brjóstibróður míns tekið.'

Atli konungrreið velli á,barðisk við grindum,brá sér at ráðum;heyrðu dætr Buðladynr af svipum,þegar er þeir Gunnarrgengu í borgir.

Þá kvað þat Atli,Atla konungr:'Hvar er nú gollitgull it rauða,þat er átti Fáfnir?'Þat vildi hann vita.

Gunnarr kvað:'Aldri mun Gunnarrgull þat selja,meðan líf lifirok ljós þessa heims;kveðja skulu þérkonungar aðrir,en ver höfum þetta.

Atli kvað:'Hér skulu þérhanga báðirá gálga,nema þér gefiðgull it rauða.'Gunnarr kvað þat:'Svá scal vera.'

Hǫgna kvað þat:'Hvat mun þér Gunnarrgott af gefa,ef þú segir Atlumsannyrði þessa?'Gunnarr svarar:'Eigi mun ek selja,þótt ek sé bundinn.'

Þá bað Atlihjarta Hǫgnahöggva ór brjóstihvassum knífi,blóðugt at beraá bjarta skálkonungi til skemtunar,kveðja hann sanna.

Hirti þrællinnhjarta Hjalla,blaut var þat ok blœðði,bar á skál gulli;lagði hann á dískardaufan ok hræðinn,bar Atlumá bjǫrt ker.

Þá kvað Hǫgni,hugr var þeim sterkr:'Hér liggr hjartaHjalla ins blauða,lítt líkist þatHǫgna hjarta;hræddara var þater á hella lá.

Hér skulu þér núhjarta mér sjá,blóðugt ór brjóstiHǫgna ins frœkna;lítt líkist þatHjalla er hræddask,sem er stilltí sterku brjósti.

Hlógu þeir Niflungar,er hjarta sáuHǫgna ins frœknaá hlaut-teini;Lék þat á skálinni,lagðisk þó kyrrt,stóð í sterkumstáls líki.

Hlóð inn þriðjaGunnarr konungr,sá er einn veitvaxins golls stað;myndu ár ok Rínráða þvi,gulls hvarr byggigengi Goþa.

Gunnarr kvað þat:'Nú em ek einner einn veitvaxins golls stað;aldri mun Atlivita þat af mér,meðan líf lifir,ljós þessa heims.'

Rín skal ráðarauðu gulli,þat it áskynja, áðr ek dœya;mun í vatnivaxins golls geyma,heldr en á hendiHúna bera.

Fór þá Gunnarrí gorm-garð,haptr ok í hǫftumtil húss leiddr;þar sat hannþjóðkonungr,harðan hlutof hljóta skyldi.

Sendi þá Guðrúngullna hǫrpuinn í gorm-garðat Gunnari;hann tók hennarhljóðs at njóta,strengleikarslóg hann fögrligr.

Hann lék harpuhœfðingi líkr,strengi nam þarsterkum támat slá fótum;svá at ormarof sofnuðu allir,nema einn naðr.

Naðr einn naðr,nǫkkviðr ok svartr,fló upp af jörðu,fann hann þegar;beit hann legginn líflega,svá at líf laukljósa konungs.

Fekk þat Guðrún,grét þá fast,ór brjósti barbǫl þat mikit;hlógu þegarHúnar allirer hon grétgóðan mann.

Hlógu þeir Húnarer hon grét fast,þat er Atliyðis minntisk;grét Guðrúngóðan bróður,hvárr at öðrumharma grœtti.

Grét hon fastok fyr frœknum sat,í húsi at hjóniharmi fullr;hyggðisk þar tilþytr ok grát,hvenær er húnhefnd of reyndisk.

Þá er nótt varnáin, drakk mjaðar,létu líf mennlanga hvíld;ein vakðiAtla húsfreyja,hugðisk þar umharma sína.

Hon minnisk brœðrabana ok harm,þeira er hún elskaðiskaf öllu hjarta;sitr ok þytrþar til solrinn,ok sér til landsliggja þá.

Atla kvað hon þáaf sofa vakna:'Hvat dreymðit þik,dróttinn Huna?sóttir þú til mínsínum meiðum,þat er þú vildirvíst heyra?'

Atli kvað:'Dreymðit mik, Guðrún,grimt hugðak vera,ok sá ek rjúfarœkinn minn;ráku ór holtihjǫrtr baðir,blóð bar á beð þeirablandinn mjǫðr.'

Guðrún kvað:'Ek mun þérþetta þýða:dauðir munu veradýr þín bráðla;þú vart þeim at bana,bǫlr þér munat,þó mun sá dagrdraga á langa.'

Þá var Atliaf svefni vakinn,þóttisk hann veraþeim til hafðr;hvarf ór sæing,sofnaðisk síðan,ok þóttisk missamargs þess er hann átti.

Guðrún gekk þátil gullhúss síns,tók sveinana tváaf tignar stóli;Erpr ok Eitill,þar er þeir leiku,hverr þeira hafðihjarta í brjósti.

Þá mæltu drengirdrengiliga:'Hverr þessi munhörmungar framm bera?En ef vér eigumöngva vanhœfu,þá munum vér berjaþik ór búi þínu.'

Guðrún galt þágrimmt við sonu:'Farið eigi sváfrœkn at máli;þit skuluð báðirbana verða Atla,svá at ek getagnógt hefnt Gunnar.'

Gengu þeir þátil gullhúss síns,tóku sveinana tváaf tignar stóli;Guðrún skar þágrjóthörðum hendi,bjó svá tilbeggja sveinanna.

Blóð þeira tók honok bar til borðs,gaf Atla drykkí gullkeri;hjörtu þeiraá hrafni steikti,bar til borðsþann bita konungi.

Þá drakk Atliaf arnar beini,var hann ekkiámælilegr þat;Guðrún sat þarglöð við enda,þaut hon ok þagði,þvít þegar skyldi.

Þá mælti Guðrún,Gjúka dóttir:'Áttu, Atli,eigi vel sofnað,er þú sváfatvið sveinana míná?Enn muntu sjásonar blóð þitt.'

Þá mælti Atliinn ríki þaðan:'Þess mun verðaþungr um aldrtíma,hefir þú þitthlýrt at geri;hvat þykki þérþrár koma svá?'

Guðrún galt þágrimmt við Atla:'Þat er mér gleðiGunnar at hefna,er þú hlutaðirtil Hlymdala;þú skyldir aldriarfa hljóta þeira.'

Þá grét Atliinn ríki þaðan,var hann mjöká mikinn harm;sat hann við grjótok grét langan,vildi þávilja engan.

Guðrún gekk þáok gaf honum kveðju,sagði honum sattsvá sem var:'Þú hlutaðir þesser nú hefir orðit,fékk þú sérfátt til geðs.'

Sagði hon þat síðansvefn mundi honum koma,bauð honum at gangatil beðjar síns;hón lagðisk hjá honumok hlóð járni,þar lagðit þau samanþjóðkonungs mey.

Vaknaði Atli,vildi þá skilja,er hann fann sárá sér blœða;brá hann til hennarblóðgar hendr,spurði hón hvathann hafði unnit.

Þá mælti Atliinn ríki þegar:'Slíkt kveð ek illsillr maðr gørt hafa;hefir þú deyftdauda sveinanna,ek man þér gefagótt um þat.'

Þá mælti GuðrúnGjúka dóttir:'Þú munt gjaldagrimmt, Atli,allt þat illser þú hefir unnit,drápt þú Gunnarok Hǫgna.'

Þá mælti Atliinn ríki þaðan:'Mér þykkir þatmjök til ills komizt,hefir þú fengitfár þitt at ljúka;muntu þat séskamma stund lifa.'

Guðrún galt þágrimmt við Atla:'Mun þú enn lifalítt um stund;skulum vér samansíðr fara,þvít þat hefirþurft at gjalda.'

Þá gekk honat ganga ór salok hringlagahöllin í eldi lagði;vakti hon þáþrǽlar Atlaok kallað þákynnu at drekka.

Eldr nam þá at gangaá öllum vegum,urðu við þatvér at velta;þeir er í borginnibeðu inni,brann sem glóðbúinn garðr.

Urðu þeir at hljótahvat er helzt var,þeir er inni váruok eldr lék;fell sjá þjóðok þeira dóttir,urðu þeir at bíðabana af þessum.

Svá hefnt Guðrúnsína bræðr,þvít hon hétHögna dráp;ok Gunnargullsjúks dauða,mey þjóðkonungsþar mátti heyra.

Síðan heyrðuskslíkar þrár,þær er Guðrúngrátandi sagði;mikill var þámæðr konungs,var hann mjöká mikinn harm.

Rann þá blóðat ranni Atla,brann sem glóðgarðr inn langa;fell þar þjóðok þeira dróttning,urðu þeir at bíðabana niðingligr.

Þat var gnóg hefndGuðrúnar;ella hafðierfiðara búit;hón hafði funditfrænda sína dauða,svá at alla dagaldri gleymdi.

Svá þær konurkváðu á þá daga,er gnógt líðrgumna hverr;enn of þessaœðri dáð,mun lengi lifaljóð í heimi.

Slíkt mun verasem mér segir:sjalfr mun jǫrðof sigan alla,líðr á loptok á lǫg sjór,en þessi dáðdeyr aldri.