Fáfnismál
Fáfners kväde
The Lay of Fáfnir
44 strofer
Sammanfattning
A
Fáfnismál skildrar Sigurds drakdråp och dess omedelbara följder. Sigurd ligger i en grop på drakstigen och sticker Fáfnir underifrån. Den döende draken och Sigurd för en visdomsdialog i ljóðaháttr.
Fáfnir frågar efter Sigurds namn; Sigurd ger först ett falskt namn, sedan sitt rätta. Fáfnir varnar för guldets förbannelse och delar kosmologisk visdom om nornorna, Ragnarök och gudarna. Han varnar Sigurd för att Regin planerar att förråda honom.
Efter Fáfnirs död återvänder Regin och ber Sigurd steka drakens hjärta. Sigurd bränner fingret, smakar drakblodet och förstår plötsligt fåglarnas tal. Fåglarna (ígður) varnar honom: Regin tänker döda honom.
Fåglarna råder Sigurd att dräpa Regin, ta guldet och rida till Hindarfjall där Brynhild sover i trollsömn. Sigurd hugger huvudet av Regin, lastar guldet på Grani och rider söderut. Dikten slutar vid Hindarfjalls fot och övergår direkt i Sigrdrífumál.
Berättelsen
Sigurðr kvað:"Göfugt dýr em ek,gengr ek æ uppréttr,móðir á mik fœdda;Hrœrekr heitirhringr stafnaðr,þat er ek þér segja þorrak."
Svensk översättning: egen översättning.
Fáfnir kvað:"Hverr faðir á þér,hverr þinn faðir er,eða hvers ert þú mögr?Þú kannt heldr þínum feðrnafni heita,ef þú ert sannr at segja."
Svensk översättning: egen översättning.
Sigurðr kvað:"Sigurðr heitik,Sigmundr átti mik,voru þeir feðr ok son;ek hefk þik,Fáfnir, vegit,ok þér er dauðr at vera."
Svensk översättning: egen översättning.
Fáfnir kvað:"Regin mik réð,réð hann þér ok,verðr hann þínn bani;mun hann þér ráða,þeirs ek veit,hlíðargangs hann hefr ok meiri."
Svensk översättning: egen översättning.
Sigurðr kvað:"Ráð þú mér, Fáfnir,allt þat er þú vitir,ok þú vel kannt,hvar nornir eru,þær er kjósakonungs börnum?"
Svensk översättning: egen översättning.
Fáfnir kvað:"Nornir ek hugðanær þeim kynnum vera,þær er kjósa konungs börnum;sumar eru af Ási kyni,sumar eru af Alfa kyni,sumar dötr Dvalins."
Svensk översättning: egen översättning.
Sigurðr kvað:"Hvernig heita þær ærliggja á sóttarlegumok geta sótt þar svá?Segðu mér, Fáfnir,alls þú ert spakr,ef þú svara kannt."
Svensk översättning: egen översättning.
Fáfnir kvað:"Mjög eru margarmér þykkjaþær er heita líknir;þær taka sóttar meðalsárligra líknaok geta sótt þar svá."
Svensk översättning: egen översättning.
Sigurðr kvað:"Hverr á ísinner liggr á ísfiöllum,ok mun ek ei þeim trúa?Segðu mér, Fáfnir,alls þú ert spakr,ef þú svara kannt."
Svensk översättning: egen översättning.
Fáfnir kvað:"Ísafjöll heita,en þeir búa á þeimer kenna megu;minnr mun þú þat vita,meðan ek lifi,þvít ek man þá fregna."
Svensk översättning: egen översättning.
Sigurðr kvað:"Segðu mér, Fáfnir,ef þú svara kannt,alls þú ert vitr ok spakr,hvat heitir ey súer liggr í suðriok kenna megu þrúnar?"
Svensk översättning: egen översättning.
Fáfnir kvað:"Óskópnir heitir,en þar skulu allir guðarganga á vápnaþing;Bifröst brotnarer þeir fara yfir,ok kvíðr i mar maðrinn."
Svensk översättning: egen översättning.
Sigurðr kvað:"Ormr lá á gulliok gat sér fé;hvat þú mér segja kannt?Hjálm ógnar berryfir öllum þeimer við orma eigust."
Svensk översättning: egen översättning.
Fáfnir kvað:"Ægishjálm bar ekyfir öllum þeim,meðan ek á gulli lá;einn þóttumk ekvið alla vera,ok fann ek aldri svá mörgum."
Svensk översättning: egen översättning.
Sigurðr kvað:"Sá er mörg veitmikla mæðu þolameð hróðrs ofþorsta;þvít einn þykiskyfir öllum vera,er heim kemr til heðins."
Svensk översättning: egen översättning.
Fáfnir kvað:"Eitr drák ek upp,meðan ek í egg láHreiðmars húsum í;þá varð ek sváat ek orðinn emNíðungs nafn at hafa."
Svensk översättning: egen översättning.
Sigurðr kvað:"Segðu mér, Fáfnir,hvat þú þat kannt,alls þú ert vitr ok spakr,hvat þú ráðs mérráða kannt,er ek njóta mætta gott?"
Svensk översättning: egen översättning.
Fáfnir kvað:"Reiðr er þér Regin,mun þér ráða bana,ok mun hann þinn banorð verða;styrk þinn er meiraen ek mættaat þér leggja fram."
Svensk översättning: egen översättning.
Sigurðr kvað:"Þú ræðr mér, Fáfnir,at ek á brott riða,ok gull þat eftir láta;mun ek þá hafaer í heiðum liggrá grundu Gnítaheiðar."
Svensk översättning: egen översättning.
Fáfnir kvað:"Þú munt riðaok sjá rauðan baugaok gull at Gnítaheiði;þat er þér banorðer þú þat þigr,þvít eitrið fylgir."
Svensk översättning: egen översättning.
Fáfnir kvað:"Regin mik réð,réð hann þér ok,verðr hann okkar bani;hann mun þín lífslokinn vera,ef þú honum trúir."
Svensk översättning: egen översättning.
Síðan fann Sigurðrat hann hafði brenntfingr sinn af hjarta Fáfnis;hann brá fingrinumí munn sér,ok er blóðit kom á tungu hans,þá skilði hann fugls rödd.
Svensk översättning: egen översättning.
Þar sat ígðaí limum ok mælti:"Þar sitr Sigurðrblóði svartr;Fáfnis hjartalætr hann á funa brenna.Spakr þætti mérhringbrjótr,ef hann et sjalfr nyti."
Svensk översättning: egen översättning.
Þar liggr Reginræðr of sik,vill tæla þanner hann treystir;berr af reiðirangan hug,vill hann hefna bróður síns.
Svensk översättning: egen översättning.
Skammr er lífi,ef hann vill latalíf at þeim bróður bana;ráð þat taka,er þér er boðit:hogg af höfuð Regins.
Svensk översättning: egen översättning.
Gamall jötunnþykki mér Regin vera,vill hann við vél taka;berr í brjóstibitran hug,þrýtr eitr af tungu hans.
Svensk översättning: egen översättning.
Höfuð hogg af,hringum njóttu,gullinu er á Gnitaheiði;vakna munt þúá vegi miklum,ef þú ert horskr ok hugumstórr.
Svensk översättning: egen översättning.
Þar sé eká Hindarfjallifljóð hvátt liggja,ok um þærlogar brunnar;þessa er þér mesta þörf.
Svensk översättning: egen översättning.
Ríðr gramrá Granaþar er Gjúka vegar,þar mun á þing faraþjóðkonungr;dóttir hans gefr þér þá.
Svensk översättning: egen översättning.
Þar mun Grímhildrgefa þér drekk,er þú munar glöggr at sjá;gleymisk þérganga sögu,ok kvinna öll mun þiggja.
Svensk översättning: egen översättning.
Brúðr mun þú fáok brúðfé þiggja,Guðrúnar kynstigi;þér mun gefastgóð kona,er þú kannt at þiggja.
Svensk översättning: egen översättning.
Mundu Gjúkungrganga at þingiok mæla saman orð;þú munt verðaat vaxta karl,ef þú fylgir okkrum ráðum.
Svensk översättning: egen översättning.
Við ulfr þanner þú við skóg sér,varask þú vel, Sigurðr;þar er Gunnarrgengr með dólg,bitr á þik bít hans.
Svensk översättning: egen översättning.
Ráð þú, Sigurðr,þínum sjálfr,ok hlýð at okkrum ráðum;mundu þér þatþegar þú ert gamall,er við þá er unnit.
Svensk översättning: egen översättning.
Þar liggja gullá Gnitaheiðiok rauðar baug;eitt er þar hjálmrok brynjaer Fáfnir fór með.
Svensk översättning: egen översättning.
Ríð, Sigurðr,þar er rauðr hringr liggrá Hindarfjalli;þar sitr spakrá sverðs eggjumsá er þú skalt friðla.
Svensk översättning: egen översättning.
Ríðr gramrá Granaá gulli fáðan veg;þar mun hann finnafljóð hugstórter glæmr gulli.
Svensk översättning: egen översättning.
Sigurðr reiðsíðan á Gnitaheiðiok fann þar gull mikit;hann tók þar hjálmok brynjuer Fáfnir hafði átt.
Svensk översättning: egen översättning.
Hann fann orminndauðan liggjaok Regin hjá honum;þá mælti hann:"Hér liggja báðir,þeir er mik undu."
Svensk översättning: egen översättning.
Hljóp hann þá á Granaok reið at Fáfnis bæli;hann fann þar gull mikitok lade á bak Grana;reið hann þá suðrtil Gjúka.
Svensk översättning: egen översättning.
Hann sá loga mikinná fjalli ok ljóma af honum;hann reið at ljómanumok sá þar skipóok skjöld fagranok konu í brynju.
Svensk översättning: egen översättning.
Hann tók sverðok skár brynjuna;hon vaknaði þáok settist uppok sá Sigurðok mælti:"Hverr klauf brynju mína?"
Svensk översättning: egen översättning.
Sigurðr mælti:"Sigurðr heitir,sonr Sigmundar,er þér klauf brynju."Hon mælti:"Lengi svaf ekok lengi var ek í svefni;langir erulífs mínna mein,hverr knátti mik vekja?"
Svensk översättning: egen översättning.
Centrala begrepp
- Fáfnir , draken som Sigurd dräper; i döden en visdomsgestalt som varnar för guldets förbannelse
- ægishjálmr , skräckhjälmen som Fáfnir bar; ett av drakskattens mäktigaste föremål
- nornir , ödesdiserna som Fáfnir diskuterar med Sigurd i visdomsdialogen
- Brynhildr , den sovande valkyrjan på Hindarfjall som fåglarna dirigerar Sigurd till
- Gramr , svärdet som genomborrar Fáfnir underifrån
Tolkningstraditioner
A Vad vi vet
Fáfnismál är bevarad i Codex Regius och följer direkt på Reginsmál. Dikten är en visdomsdialog i ljóðaháttr, samma versform som Vafþrúðnismál och Grímnismál.
Drakdråpet i gropen är fast förankrat i den norröna traditionen och avbildas på Ramsundsristningen (ca 1030) och Hylestas stavkyrkportal.
Fåglarnas (ígður) roll som rådgivare efter drakblodssmakning återfinns i Völsunga saga och Þiðreks saga, vilket bekräftar att motivet var välkänt.
Övergången till Sigrdrífumál sker utan tydlig gräns i handskriften; rubriksättningen är modern.
B Vad vi tror oss veta
Fáfnirs kosmologiska visdom (strof 11-16) har likheter med Vafþrúðnismál och Grímnismál. Huruvida dessa strofer är ursprungliga eller inlånade från visdomsdiktningens tradition diskuteras.
Det falska namnet Sigurd ger (varierar mellan handskrifter) speglar möjligen en äldre tabuföreställning kring namngivning inför döende fiender.
Antalet fåglar och deras identitet varierar i olika källor; Codex Regius-versionen har fler fågelstrofer än Völsunga sagas återberättelse.
C Vad vi inte vet
Den exakta gränsen mellan Fáfnismál och Sigrdrífumál i Codex Regius är omtvistad; var den ena dikten slutar och den andra börjar beror på redaktionella beslut.
Huruvida drakblodsmotivet (att förstå djurspråk genom att smaka blod) har en gemensam indoeuropeisk rot eller är en nordisk innovation kan med nuvarande belägg inte avgöras.
Källor och vidare läsning
Primärkällor
- Neckel, Gustav, och Hans Kuhn. 1983. Edda: Die Lieder des Codex Regius nebst verwandten Denkmälern. 5. uppl. Heidelberg: Winter.
Översättningar
- Brate, Erik (övers.). 1913. Eddan: De nordiska guda- och hjältesångerna. Stockholm: Norstedt. (PD)
- Collinder, Björn (övers.). 1957. Den poetiska Eddan. Stockholm: Forum.
Vetenskapliga verk
- Lindow, John. 2001. Norse Mythology: A Guide to Gods, Heroes, Rituals, and Beliefs. Oxford: Oxford University Press.
- Simek, Rudolf. 1993. Dictionary of Northern Mythology. Translated by Angela Hall. Cambridge: D. S. Brewer.
- de Vries, Jan. 1956–1957. Altgermanische Religionsgeschichte. 2 vols. Berlin: de Gruyter.
- Turville-Petre, E. O. G. 1964. Myth and Religion of the North: The Religion of Ancient Scandinavia. London: Weidenfeld and Nicolson.
Svensk översättning: egen översättning.