Sigurðarkviða hin skamma
Den korta Sigurdsdikten
The Short Lay of Sigurðr
71 strofer
Sammanfattning
A
Sigurðarkviða hin skamma ('Den korta Sigurdsdikten') är trots sitt namn den längsta dikten om Sigurd i Codex Regius. Den täcker hela berättelsen från Sigurds ankomst till Gjukungahallen till Brynhilds död på bålet.
Dikten skildrar glömskedrycken, brudbedrageriet (Sigurd korsar eldväggen i Gunnars gestalt och lägger svärdet Gram mellan sig och Brynhild), och Brynhilds raseri när sanningen avslöjas.
Gunnarr och Högni tvekar inför edsbrott. Gutthorm, den yngre brodern utan ed, matas med varg och orm för att stärkas till mordet. Sigurd dräps utomhus. Den döende Sigurd talar från sitt sår och friar Gunnarr från skuld.
Diktens klimax är Brynhilds dödsscen. Hon profeterar Guðríns framtid, kräver ett stort bål och ber att läggas bredvid Sigurd med svärdet Gram mellan dem, som på bröllopsnatten. Hon sticker sig själv och de bränns tillsammans.
Berättelsen
Þar drakk Sigurðrmeð sonum Gjúkalíði ok lífilongum stundum;þeir fóru samaná fólk at vegaok létu lífof land at sitja.
Svensk översättning: egen översättning.
Grímhildr kunnigaldra at ráða,bauð hon Sigurðibjórinn þar;á þat hugðiskat hon gleyma mundiSigurðr sonum Gjúkasvara skyldi.
Svensk översättning: egen översättning.
Þar var í horninuhrísrunnr mani,eitr ok ærvílok alls blóð saman;rúnar ok rinarRín á grjóti,allar í aspiinnskornar váru.
Svensk översättning: egen översättning.
Nam hann hornit þáok drakk mjaðinn þar,ferr af honumforgörv of þat;minnisk eigimær Brynhildar,gleymir hann göfug orðer hann mælt hafði.
Svensk översättning: egen översättning.
Þrjár náttúrurþórðu at Gjúka,þar kom aftrat fagna Sigurðr;giptusk dœtrdýrar Gjúka,Guðrún varð þágefin Sigurði.
Svensk översättning: egen översättning.
Síðan fóru þeirat sœkja Brynhildi,Gunnarr ok Högniok Gjúka sonr;Sigurðr fór samansvá sem bræðr þeir,eiðar váru þeimallir of svarir.
Svensk översättning: egen översättning.
Sat Brynhildrá borg á fjalli,logar lýstuof land ok sæ;varð á vegivitrari engisá er vill faraok fríða konungs.
Svensk översättning: egen översättning.
Olli þess Gunnarrat ganga vildielda ljómainn at honum;hestr hans treystiskeigi at hlenna,Gota reið eigiGrimr af fjalli.
Svensk översättning: egen översättning.
Þá bað GunnarrGrímhildar sonat hann ríða skyldireiðar logar;Högni svaraðihonum þegar:'Lítið þykki mérliðs þér at veita.'
Svensk översättning: egen översättning.
Þá minnti Gunnarrat þeir mælt höfðuok eiða unnitallir saman;þá gekk Sigurðrí stað Gunnars,tók á líkilíki Gunnars.
Svensk översättning: egen översättning.
Reið hann loganslíkn at kveða,Grana reið hannglaðr í hvelli;eldar sloknaðuaf sókn hans,loga þörfuþegnar vildu.
Svensk översättning: egen översättning.
Þá fann Sigurðrá sæing Brynhildi,sá hvat heithjálmr á höfði,váru brynjurblóð of stökkvanda,sverð lá hjá hennisem hjá syni.
Svensk översättning: egen översättning.
Þá bað Sigurðrbrúðar at njóta,lag hann þarlíðr at sofa;lagðisk sverðsnart í millum þeira,Gramr er hétgullhjöltum svert.
Svensk översättning: egen översättning.
Sat upp Brynhildr,sagði þessi orð:'Hvat er þér manna,mær er mér komit?Sá er Gunnars líkr,er ek sé á bekkjum,eðr er þér annarsafli meiri?'
Svensk översättning: egen översättning.
Sigurðr þagði,svaraði seint,nam hann þá mælamannlig orð:'Gunnarr em ek',sagði gramr hinn dýri,'ok Gjúkasonr,goða konungs son.'
Svensk översättning: egen översättning.
Þá mælti BrynhildrBuðla dóttir:'Vel skaltu Gunnarrgipta þiggja,gef þér ek gjöfef þú vilt þiggja,gull ok landok Gjúka arfar.'
Svensk översättning: egen översättning.
Þrjár váru nætrat þeir sváfu saman,sverð lá snartí millum þeira;þá mælti Sigurðrsannorðr konungr:'Né hef ek atannara konungs konu.'
Svensk översättning: egen översättning.
Fór þá Brynhildrat bræðri sínumok sagði honumsárt um þetta:'Hví réðu þér svá',sagði sú dís dýr,'at selja mérsvikara mann?'
Svensk översättning: egen översättning.
Þat sá Gunnarrat grátr var hennar,sat við hlið hennarsvá sem þat skyldi;minnti hann þáat hann hafði unniteld at ríðaallra manna fyrst.
Svensk översättning: egen översättning.
Þat mælti BrynhildrBuðla dóttir:'Gat ek aldriþess at gjaldaat ek þykkjumskþín kona vera,þar er sá maðrsá er meiri er þér.'
Svensk översättning: egen översättning.
Reið Sigurðr heimok rauðan hjálm,gaf hann Guðrúnugullbaugana þá;Brynhildr varð þábitr at sjá þat,er Guðrún hafðigullbaugana þá.
Svensk översättning: egen översättning.
Þat mælti BrynhildrBuðla dóttir,stóð á tröppu,starfaði reiðr:'Mun Guðrún gangaat glæpa Gjúka,eðr vildi honvíg til sœkja?'
Svensk översättning: egen översättning.
Þat mælti GuðrúnGjúka dóttir:'Hvat er þér Brynhildr,at þú bitrask svá?Ek em öðrumeigi ófegni,eðr er þér meiriaf mínum gæðum?'
Svensk översättning: egen översättning.
Þá gekk BrynhildrBuðla dóttirút at standaá dyrr stofunnar;hón kvað at sérkoma skylduSigurð at vinnasóknir mærar.
Svensk översättning: egen översättning.
Hón sat útiá kveld dags,þá er Sigurðr reiðtil ríkis síns;Brynhildr þagnaði,þrungit var henni,svá at lítt mæltilengr við Gunnar.
Svensk översättning: egen översättning.
Þá mælti Gunnarrkonung góðan:'Hvat hefir þér þungthugðum orðit,eða hverr hefir þérharmar veitt,þú gengr svá fǫlsem fell líki?'
Svensk översättning: egen översättning.
Þá mælti BrynhildrBuðla dóttir,reiðr ok rauðrreið henni hugr:'Láttu mik, Gunnarr,leynt eru mínarsakir þínarsvá sem skyldi.'
Svensk översättning: egen översättning.
Þá mælti Gunnarrgramr enna dýri:'Seg þú mér, Brynhildr,þvíat segja þik mynda,hverr hefir þérharm veitta,Sigurðr eða synirGjúka konungs?'
Svensk översättning: egen översättning.
Þat mælti BrynhildrBuðla dóttir:'Sigurðr vann mik,sverðs á meðal,þó at hann heitit hafiheill at lifna;þess vil ek hefnahvat sem kostar.'
Svensk översättning: egen översättning.
Þá mælti Gunnarrgramr enna dýri:'Gengr þú, Brynhildr,á gall ok reiði;hafa skalt þú Sigurðsakðan at réttu,mun ek þér gjaldagott sem skyldi.'
Svensk översättning: egen översättning.
Þat mælti BrynhildrBuðla dóttir:'Sá er oss dýrrdauðr Sigurðr;þér em ek seinniat standa hjá,ok mun ek faratil frænda minna.'
Svensk översättning: egen översättning.
Þá mælti Gunnarr,gramr enna dýri:'Sit þú, Brynhildr,ok sér þú ráð mín;ek man þér gefagull ok dóma,ef þú ert friðsömfrænda mínum.'
Svensk översättning: egen översättning.
Þat mælti BrynhildrBuðla dóttir:'Ek em ú þigg]andiþíns ens góða;drepr þú, Gunnarr,drengskapr mun þat,eða þoler þúþrælskapr at vera.'
Svensk översättning: egen översättning.
Þá mælti Gunnarrkonung góðan,ok fór at hittaHögna bróður:'Kveðjum vit Sigurðkvikvan lífi,eða drepa vit hanndómi sínum.'
Svensk översättning: egen översättning.
Þat mælti Högni,hugðisk vel at hyggja:'Okkr er at þvíódrengskapr mikill,at við bróðureiðabrotnum berum,ok þá er goð munugjalda okkr.'
Svensk översättning: egen översättning.
Þá mælti Gunnarrgramr enna dýri:'Brynhildr man of farafrá mér braut,ok þat veit ekat ek unna hennilífi meiraen lífi mínu.'
Svensk översättning: egen översättning.
Þá mælti Högni,hugðisk vel at hyggja:'Hlíft skyldir þúhǫfðingjum þínum,ok ek mun aldrivill at þessum,Sigurðr er at okkrseggr inn bezti.'
Svensk översättning: egen översättning.
Þá mælti Gunnarrgramr enna dýri:'Guttormr mun gjarnagera þetta,ungr er hann ok œrr,við eiða bundinn;hann var þeira brœðraþriðja eigi.'
Svensk översättning: egen översättning.
Varg var gefinnok valr sleginnGuttormi at gangagegn Sigurði;heitið þat mundihlífa mǫnnumer eiðar liggjaallir í brjósti.
Svensk översättning: egen översättning.
Þá gekk Guttormrganga at Sigurði,lagði hann hjǫrum hálsinn;en Sigurðr brásverði at Guttormi,svá at tvau stykkitóku gólfinu.
Svensk översättning: egen översättning.
Fló þar blóðum bringu Sigurðar,fekk hann sáraf sverðs eggjum;Sigurðr varð dauðrá dúni norðr,en Guðrún grétyfir Gjúka mǫg.
Svensk översättning: egen översättning.
Grét þá Guðrúnsvá at grátr fló,en hón klófnaðiok knátti vína;þá er sú konakvíðin mjöker hón fann Sigurðfalla dauðan.
Svensk översättning: egen översättning.
Þá mælti Sigurðr,sárr af legu,með ginnungargegn Guðrúnu:'Grátu eigi þú,Guðrún, sár mínar,þær er þín frændrþér velldu.'
Svensk översättning: egen översättning.
Þat mælti Sigurðr,sárr af legu:'Gunnarr þolirþínar sakir,en orlogar þeiraaldri lagðisk,at kunnr hafðikastat eiðum.'
Svensk översättning: egen översättning.
Þat mælti Sigurðr,sárr af legu:'Svá er Brynhildrborin at þrotum,at kona súkynni migeinu aflialla daga.'
Svensk översättning: egen översättning.
Þat mælti Sigurðr,sárr af legu:'Þess hefk eiðaroft unnit,at ek Guðrúnugefa myndalíf mitt ok líkamliggja á Hlökkvar.'
Svensk översättning: egen översättning.
Þat mælti Sigurðr,sárr af legu,síðasta orðsagði hann þetta:'Sé á mik, Guðrún,sonr Gjúka;aldri hefk ekella farit þér.'
Svensk översättning: egen översättning.
Hló þá Brynhildr,Buðla dóttir,einu sinniaf öllum hug,er hon heyrðiharmljóð kveðinGuðrúnar grátsof gull hylja.
Svensk översättning: egen översättning.
Þá mælti Gunnarr,gumna dróttinn:'Hvat hlær þú, hvítings,harmr þik eigi gnæfir,líkr er þér lítrlíkr blár roðinn,eða vilt þú dauðradrótt þína vel.'
Svensk översättning: egen översättning.
Þagði þá Brynhildr,Buðla dóttir,langar stundir,áðr hon löng um þagði;þá mælti BrynhildrBuðla dóttirvið Gunnar konungorð fyr orðit:
Svensk översättning: egen översättning.
'Mun ek þér, Gunnarr,greppi ráða,munþú líf mistmíns in ríka;of komit hefrá kiðlings vegr,þar sem þú heldrhvárki tryggð né eiða.'
Svensk översättning: egen översättning.
'Muntu, Gunnarr,ganga á fund Atla,ok muntu þarmist lífs hafa;mun Atli þiká orms þing kalla,þar sem þú dreprdauðr af löndum.'
Svensk översättning: egen översättning.
'Þá mun Atlieiga Guðrúnu,þat er þér verraþykkir allra hluta;mun hon gefaAtla börn sín,þau mun hon síðanof sjálf drepa.'
Svensk översättning: egen översättning.
'Mun Guðrúnganga til Atlaok munu þarmikit harm þola;aldri mun honuna sér heima,þess vill hon gjaldsaf þér gjalda.'
Svensk översättning: egen översättning.
Þá gekk Gunnarrtil hennar enn,bað hana lífsok lauk við gull;bað hana lífsok lauk við land,bað hana lífsok lauk við dróttin.
Svensk översättning: egen översättning.
Þá mælti Brynhildr,Buðla dóttir,vildi fátt þiggjafrá frændum sínum:'Vilk eigi, Gunnarr,golli keypta,né líf hafaat launum þess.'
Svensk översättning: egen översättning.
'Spyr ek þik, Gunnarr,þat er ek spurða aldri,hvers þér óáðrofljóst varð:hví skaut þú mikaf sæti mérok þverr þú núþvert um hlíðar?'
Svensk översättning: egen översättning.
'Nú mun ek biðjabál of gørva,þat er œðst megiöllum þykkja;mun ek brennaá báli Sigurðarmeð góðum gram,þeim er mik gat.'
Svensk översättning: egen översättning.
'Leggið til mínsloga þeira mannafimm ambáttirok fimm þrælar,ok Hákon jafnborinnok aðra þrjá,ef ek þykkjumkþat þurft hafa.'
Svensk översättning: egen översättning.
'Leggið í milliokkart sverð Gramr,svá sem við lögðumeitt sinn í sæing,þá er við gengumí giftir samanok ek varð þáþegar kvenna mín.'
Svensk översättning: egen översättning.
'Eigi mun á hliðhans ganga eksem kvennmann þykkjumkþó kveðit sé;þvíat ganga þriggjaþjóðkonungahér á bak mérhjálmar of borinn.'
Svensk översättning: egen översättning.
Síðan stákatSigurðr of lífi,þá er hon stóðsterkr á baki Fáfnis,hón stakk siksverði til hjarta,féll at Sigurðrok fór af lífi.
Svensk översättning: egen översättning.
Þá mæltu mennmargir at þvi,ok kvaðusk þatkenna skyldu,at þær munduþjónar njótaok koma skylduskkonungr til handa.
Svensk översättning: egen översättning.
Lézk Brynhildrof bál at lítahvat sem Gunnarigagni gaf:hlutu þær þessþjónar at njótaer Gunnari þóttigott þat vera.
Svensk översättning: egen översättning.
Þá var bál of kynntkynni eldi,hlóðu þar á hliðhjörtu þeira;skyldu svá hérsaman brennaþau er lifuá lífi saman.
Svensk översättning: egen översättning.
Brann þar Sigurðrá báli suðr,ok Brynhildr blíðá báli norðr;unðu þar veleftir verk mikit,er þau várusaman bæði barin.
Svensk översättning: egen översättning.
Þá var svá sagtinum snotra manni,at þau munduþar saman lifaok gleðjask þarmeð glaðan þjóð,þar sem gangagulli raktar.
Svensk översättning: egen översättning.
Gunnarr hafðií gaman setitþás lík vará land borit;sitja máttusumir af leiðok kveintu þarkonungr ok dróttning.
Svensk översättning: egen översättning.
Minnumk þessþárs mærkr liggjaí austrvegaok Atla fundum,þás vér brunnubál at kynnaok ór heimihvárir skildum.
Svensk översättning: egen översättning.
Þá varð þat seðrsíðan heimi,at þeira kvæðakynni fornit,þau er Brynhildrbrann of kveðinok Sigurðr gramrsaman urðu.
Svensk översättning: egen översättning.
Centrala begrepp
- Brynhildr , diktens dominerande gestalt; hennes raseri, profetia och självvalda död driver hela handlingen
- Sigurðr , hjälten som faller offer för glömskedrycken och andras eder
- Gjúkungar , kungaätten vars inre konflikter och edsbrott leder till katastrofen
- Gramr , svärdet som symbol för trohet: mellan brud och brudgum, mellan de döda på bålet
Tolkningstraditioner
A Vad vi vet
Sigurðarkviða hin skamma är bevarad i Codex Regius. Trots namnet 'den korta' är den med 71 strofer den längsta Sigurd-dikten.
Dikten presenterar en version där Sigurd dräps utomhus, till skillnad från Brot af Sigurðarkviðu som placerar mordet i sängen. Båda versionerna var kända i traditionen.
Brynhilds begäran att brännas bredvid Sigurd med svärdet mellan dem speglar bröllopsnatten och skapar en symmetri som binder samman brudbedrägeri och dödsscen.
Gutthorms förberedelse genom vargkött och ormkött har paralleller i berserkertraditionen och i Völsunga saga.
B Vad vi tror oss veta
Diktens datering är omdiskuterad. Dess utförliga narrativ och relativt sena språkdrag har fått flera forskare att placera den i 1100-1200-tal, vilket skulle göra den till en av de senast komponerade eddadikterna.
Förhållandet mellan denna dikt och Brot af Sigurðarkviðu, huruvida de representerar två oberoende traditioner eller en äldre och en yngre bearbetning, är en central textkritisk fråga.
Brynhilds profetior om Guðríns framtid (Atli-äktenskapet, barnamorden) förutsätter kunskap om Atladikterna, vilket antyder att dikten sammanställdes med hela cykelns perspektiv.
C Vad vi inte vet
Huruvida diktens titel 'hin skamma' är original eller en sekundär rubriksättning kan med nuvarande belägg inte avgöras. Titeln är paradoxal givet diktens längd.
Den exakta relationen mellan diktens bålscen och arkeologiskt belagda nordiska brandgravar (dubbelgravar med vapen) förblir oklar.
Källor och vidare läsning
Primärkällor
- Neckel, Gustav, och Hans Kuhn. 1983. Edda: Die Lieder des Codex Regius nebst verwandten Denkmälern. 5. uppl. Heidelberg: Winter.
Översättningar
- Brate, Erik (övers.). 1913. Eddan: De nordiska guda- och hjältesångerna. Stockholm: Norstedt. (PD)
- Collinder, Björn (övers.). 1957. Den poetiska Eddan. Stockholm: Forum.
Vetenskapliga verk
- Lindow, John. 2001. Norse Mythology: A Guide to Gods, Heroes, Rituals, and Beliefs. Oxford: Oxford University Press.
- Simek, Rudolf. 1993. Dictionary of Northern Mythology. Translated by Angela Hall. Cambridge: D. S. Brewer.
- de Vries, Jan. 1956–1957. Altgermanische Religionsgeschichte. 2 vols. Berlin: de Gruyter.
- Turville-Petre, E. O. G. 1964. Myth and Religion of the North: The Religion of Ancient Scandinavia. London: Weidenfeld and Nicolson.
- Clunies Ross, Margaret. 1994–1998. Prolonged Echoes: Old Norse Myths in Medieval Northern Society, vols. I–II. Odense: Odense University Press.
Svensk översättning: egen översättning.