Den höges tal

Elds er þörfþeims inn er kominnok á kné kalinn;matar ok váðaer manni þörf,þeim er hefr um fjall farit.

Vatns er þörfþeim er til verðar kemr,þerru ok þjóðlaðar,góðs of æðis,ef sér geta mætti,orðs ok endrþögu.

Vits er þörfþeim er víða ratar;dælt er heima hvat;at augabragði verðrsá er ekki kannok með snotrum sitr.

At hyggjandi sinniskyli-t maðr hræsinn vera,heldr gætinn at geði;þá er horskr ok þögullkemr heimisgarða til,sjaldan verðr víti vörum,þvít óbrigðra vinfær maðr aldregien mannvit mikit.

Inn vari gestrer til verðar kemr,þunnu hljóði þegir,eyrum hlýðir,en augum skoðar;svá nýsisk fróðra hverr fyrir.

Hinn er sæller sér of getrlof ok líknstafi;ódælla er við þater maðr eiga skalannars brjóstum í.

Sá er sæller sjálfr of álof ok vit meðan lifir,þvít ill ráðhefr maðr oft þegitannars brjóstum ór.

Byrði betriberrat maðr brautu aten sé mannvit mikit;auði betraþykkir þat í ókunnum stað,slíkt er válaðs vera.

Byrði betriberrat maðr brautu aten sé mannvit mikit;vegnest verravegr-at hann velli aten sé ofdrykkja öls.

Þagalt ok hugaltskyli þjóðans barnok vígdjarft vera;glaðr ok reifrskyli gumna hverrunz sinn bíðr bana.

Ósnjallr maðrhyggsk munu ey lifa,ef hann við víg varask;en elli gefrhánum engi frið,þótt hánum geirar gefi.

Kópir afglapier til kynnis kemr,þylsk hann um eða þrumir;allt er senn,ef hann sylg of getr,uppi er þá geð guma.

Haldi-t maðr á keri,drekki þó at hófi mjöð,mæli þarft eða þegi;kynni þér engi maðrþess er þú at undan ferrat þú gangir snemma at sofa.

Gráðugr halr,nema geðs viti,etr sér aldrtrega;oft fær hlægiser meðal horskra kemrmanni heimskr magi.

Hjarðir þat vitunær þær heim skulu,ok fara þá af grasi;en ósviðr maðrkann ævagisíns of mál mikit.

Vesall maðrok illa skapihlær at hvívetna;hittki hann veiter hann vita þyrfti,at hann er-at vamma vanr.

Ósviðr maðrvakir um allar nætrok hyggr at hvívetna;þá er móðrer at morgni kemr,allt er víl sem var.

Ósnotr maðrhyggr sér alla veraviðhlæjendr vini;hittki hann finnr,þótt þeir um hann fár lesi,ef hann með snotrum sitr.

Ósnotr maðrhyggr sér alla veraviðhlæjendr vini;þá hann þat finnrer at þingi kemrat hann á formælendr fáa.

Ósnotr maðrþykkisk allt vitaef hann á sér í vá verðr;hittki hann veithvat hann skal við kveðaef hans freista firar.

Fróðr sá þykkisker fregna kannok segja hit sama;eyvitar leynamegu ýta synirþess er gengr of guma.

Orðum skiptaþeirs ætla deyjaalls iðja mann of írar;mér þykkir betrof þegit hafaen svá of mælt hafa mart.

Þverfagr göriskþjóðans sonr,er kemr ór kynni frá,þó sér hann slíktsem sér á heimili,er hann lýðr at lágu lítr.

Gistingar góðarþiggjask glaðir,nema sé at gagni gert;matsœkinn maðrer sér of þreifsk,þat er hans lífs lok.

Fjár er betrþótt lítit sé,en sé allt of fé fengit;vel er þesser þiggja þarfgott er heima hvat.

Fullar grindrsá ek fyr Fitjungs sonum,nú bera þeir vánarvöl;svá er auðrsem augabragð,hann er flattmæltastur vina.

Ósnotr maðr,ef eignask getrfé eða fljóðs munúð,metnaðr hánum þróasken mannvit ekki,framt gengr hann í dul.

Vápnum sínumskal-a maðr velli áfeti ganga framar;þvíat óvíst er at vitanær verðr á vegum útigeirs um þörf guma.

Fann ek at öðrum manniat vínum sínumsvan ok örn,þat ek sjalfr né sé;hygg ek at þat munvera míns munns ok hjarta.

Fisk veiðir maðrmeðr mikinn knif,þótt lítinn hafi;kinn þarf karlmaðrkunnigs at hafa,þvíat kvenna ertu mestr.

Vin sínumskal maðr vinr vera,þeim ok þess vin;en óvinar sínsskyli engi maðrvinar vinr vera.

Veiztu, ef þú vin átt,þann er þú vel trúir,ok vill þú af honum gótt geta,geði skaltu við þann blandaok gjöfum skipta,fara at finna opt.

Mildir, góðirmenn lifa bezt,sjaldan sút ala;en ósnjallr maðruggir hotvetna,sýtir æ við gjöfum.

Váðir mínargaf ek velli attveim trémönnum;rekkar þeir þóttusk,er þeir rift höfðu,neiss er nökkvíðr halr.

Hrörnar þöll,sú er stendr þorpi á,hlýr-at henni börkr né barr;svá er maðr,sá er manngi ann,hvat skal hann lengi lifa?

Eldi heitaribrennr með illum vinumfrið fimm daga;en þá sloknar,er inn sétti kemr,ok versnar allr vinskapr.

Mikit eittskala manni gefa,lof er oft lítlu kaup;með hálfum hleifok með höllu kerifekk ek mér félaga.

Lítilla sandalítilla sævalítil eru geð guma;þvíat allir mennurðu-t jafnspakir,hálf er öld hvers.

Meðalsnotrskyli manna hverr,æva til snotr sé;þvíat snotrs manns hjartaverðr sjaldan glatt,ef sá er alsnotr er á.

Meðalsnotrskyli manna hverr,æva til snotr sé;ørlög sínviti engi fyrir,þeim er sorgalausastr sefi.

Brandr af brandibrenn, unz brunninn er,funi kveikisk af funa;maðr af manniverðr at máli kuðr,en til dælskr af dulinn.

Ár skal rísa,sá er annars villfé eða fjör hafa;sjaldan liggjandi úlfrlætr sér í hendur þiggja,né sofandi maðr sigr.

Ár skal rísa,sá er á yrkjendr fá,ok ganga síns verks á vit;margt um dvelrþann er um morgin sefr,hálfr er auðr und hvötum.

Þurra skíðaok þakinna næfraþess kann maðr mjöt,þess viðarer vinnask máheima hverr um haust.

Þveginn ok mettrríði maðr þingi at,þótt hann sé-at búinn at best;skúa ok brókaskammisk engi maðrné hests in heldr þótt hann sé-at góðr.

Snapir ok gnapir,er til sævar kemr,örn á aldinn mar;svá er maðr,er með mörgum kemrok á formælendr fá.

Fregna ok segjaskal fróðra hverrsá er vill heitinn horskr;einn vitané annarr skal,þjóð veit, ef þrír ro.

Ríki sittskyli ráðsnotr haldaok vitavits ins mikla;þá er hann með horskum kemrok forspár finnask,þá er hann sér á vísa verðr.

Fyrr er betr,þótt snemma sé,þingat at ganga þik;þvíat engi veitat óteknum leikhvat öðrum þykki.

Mikit er at vitamörg eru manns lög,gistir at gagni þú;sér hann þater sjálfr né sér,at ef vill sér þiggja.

Eld sér ekbrenna,eldr mér þykkirvera þar sem hann hefirsólarljós lítit,ef hann lifir.

Óski séreigi einum verðrvetr ok vár;hlutr hvers verðrsem hann er, er veit,nema sér gæfu getr.

Eld þarf,sá er inn er kominnok á kné kalinn;matar ok váðaþarf maðr,er hefr um fjall farit.

Vatn ok þválok handlín þurft,þar er til handa gengr;góðan þarfgistingamaðrok góð orð at gjalda.

Sonr er betri,þótt sé síð of alinneftir genginn guma;sjaldan bautarsteinarstanda brautu nær,nema reisi niðr at nið.

Tveir ro eins herjar,tunga er höfuðs bani;er mér í heðin hvernhandar vænt.

Nótt verðr feginnsá er nesti trúir;skammar ro skips rár,hverf er haustgríma;fjölð um viðrirá fimm dögum,en meira á mánuði.

Veit-a hinn,er vettki veit,margr verðr af aurum api;maðr er auðigr,annarr óauðigr,skyli-t þann vítka váar.

Fullar grindrsá ek fyr Fitjungs sonum,nú bera þeir vánarvöl;svá er auðrsem augabragð,hann er hvatastr vina.

Eld ek þyrftaes ek inn komkalinn at kné var mér;mat ok viðþurfti ek mér at hafainni þarer ek var farin.

Vatn ok þélok várar brautirþurfti ek þar at hafaok veðrs þesses ek þat veitinn á land kominn.

Vits er þörfþeims víða ratar;dælt er heima hvat;at augabragði verðrsá er ekki kannok með snotrum sitr.

At kveldi skal dag leyfa,konu er brend er,mæki er reyndr er,mey er gefin er,ís er yfir kemr,öl er drukkit er.

Í vindi skal við höggva,veðri á sjó róa,myrkri við man spjalla,mörg eru dags augu;á skip skal skriðar orka,en á skjöld til hlífar,mæki höggs,en mey til kossa.

Við eld skal öl drekka,en á ísi skríða,magran mar kaupa,en mæki saurgan,heima hest feita,en hund á búi.

Meyjar orðumskyli maðr trúané konu kvíðu faðmi,þvíat á hverfanda hvéliváru þeim hjörtu sköpuð,brigð í brjóst of lagið.

Brestanda boga,brennanda loga,gínanda úlfi,galandi kráku,rýtanda svíni,rótlausum viði,vaxanda vági,vellanda katli,fljúganda fleini,fallandi báru,ísi einnættum,ormi hringlegnum,brúðar beðmálumeða brotnu sverði,bjarnar leikieða barni konungs,sjúkum kálfi,sjálfráða þræli,völu vilmæli,val nýfelldum,trúðu maðr þessum.

Akkerisfestaok aleitunar tafl,hrosshöfuð á stöngu,hneigingarskeið,hvinlegr vindrhjá ástmög sínum,göngu vegar hleypi.

Ráðumk þér, Loddfáfnir,en þú ráð nemir,njóta mundu ef þú nemr,þér munu góð ef þú getr:fjársins um far þúné kvennmanns heima,þótt þú þarfir, þegi.

At kveldi skal dag leyfa,konu er brend er,mæki er reyndr er,mey er gefin er,ís er yfir kemr,öl er drukkit er.

Með vági skalvind bíða,með illu malill kvenna hlið;þat er hverskvathugsa þarf maðrhvé hann flytiskef hann þá fœrist.

Fagrt skal mælaok fé bjóðasá er vill fljóðs ást fá,líki leyfains ljósa mans;sá fær er fríar.

Um kveldi skal fríjakonu, ef kona vill;daginn skalt þú dag leyfa,öl þat er þú dricc.Gát þú þess, Loddfáfnir,at þú lagðir tilþess ins fróða vífs?Þat er göfugt at gæta.

Aptr ek hvarfok unna þóttumkvísum vilja mínum;hitt ek hugðaat ek hafa myndageð hennar allt ok gaman.

Svá kom ek næstat in vitru váruvígdrótt öll um vakin;með brennandom ljósumok bornom viðivar mér víls vegar vitað.

Ok nær morni,þá ek var enn um kominn,þá var hirdmaðr of sofnaðr;grey eitt fann ekins góða vifsbundit beðjum á.

Mörg er góð mær,ef gorva kannar,hugbrigð við hali;þá ek þat reyndaer it ráðspakateygða ek á flærðir fljóð,háðungar hverrarleitaði mér it horska man,ok hafða ek þess vætki vífs.

Heima glaðr gumiok við gesti reifr,sviðr skal um sig vera,minnigr ok málugr,ef hann vill margfróðr vera,opt skal góðs geta.Fimbulfambi heitirsá er fátt kann segja,þat er ósnotrs aðal.

Ráðumk þér, Loddfáfnir,en þú ráð nemir,njóta mundu ef þú nemr,þér munu góð ef þú getr:fjölkunnigri konuskalat í faðmi sofa,svá at hon lyki þik liðum.

Ráðumk þér, Loddfáfnir,en þú ráð nemir,njóta mundu ef þú nemr,þér munu góð ef þú getr:við skulu-g veraþann er þú þér ills vart,né þínum vilja láta.

Ráðumk þér, Loddfáfnir,en þú ráð nemir,njóta mundu ef þú nemr,þér munu góð ef þú getr:glatt skaltu við þinn vin vera,ok glaðr skaltu þér vera;þats mun ynðilegaster þú á götur gerir.

Ráðumk þér, Loddfáfnir,en þú ráð nemir,njóta mundu ef þú nemr,þér munu góð ef þú getr:orðum skiptaskaltu aldrigivið ósvinna apa.

Ráðumk þér, Loddfáfnir,en þú ráð nemir,njóta mundu ef þú nemr,þér munu góð ef þú getr:þorraðu gangaat goðum þínum,þar er þú veiztu vísa þrekinn.

Ráðumk þér, Loddfáfnir,en þú ráð nemir,njóta mundu ef þú nemr,þér munu góð ef þú getr:orðs ok verksskaltu hvárki brigðastvið inn alsvinni.

Ráðumk þér, Loddfáfnir,en þú ráð nemir,njóta mundu ef þú nemr,þér munu góð ef þú getr:líkna skaltuat þeim leiðaskes þú veizt at líf muni taka.

Ráðumk þér, Loddfáfnir,en þú ráð nemir,njóta mundu ef þú nemr,þér munu góð ef þú getr:hvars þú böl kannt,kveðu þat bölvi atok gefat þínum fjándum frið.

Ráðumk þér, Loddfáfnir,en þú ráð nemir,njóta mundu ef þú nemr,þér munu góð ef þú getr:illu feginnverðu aldregi,en lát þér at góðu getit.

Ráðumk þér, Loddfáfnir,en þú ráð nemir,njóta mundu ef þú nemr,þér munu góð ef þú getr:í orrostuskalat maðrupp líta,ginnheilagirverða gumna synir,síðan þeir greipr verða.

Ráðumk þér, Loddfáfnir,en þú ráð nemir,njóta mundu ef þú nemr,þér munu góð ef þú getr:ef þú vilt þér góða konukveðja at gamanrúnumok fá fögnum leik,fögru skaltu heitaok láta fast vera,leiðisk manngi gott ef getr.

Ráðumk þér, Loddfáfnir,en þú ráð nemir,njóta mundu ef þú nemr,þér munu góð ef þú getr:várkunn bið ek þikvera aldregivið þann er öðrum er firr.

Ráðumk þér, Loddfáfnir,en þú ráð nemir,njóta mundu ef þú nemr,þér munu góð ef þú getr:at fjalli eða firði,ef þik fara tíðir,fásk þér at virði vel.

Ráðumk þér, Loddfáfnir,en þú ráð nemir,njóta mundu ef þú nemr,þér munu góð ef þú getr:illum manniláttu aldregiþíns um ljá galdar;þvíat af illum mannifær þú aldregigjöld góðra gerninga.

Ráðumk þér, Loddfáfnir,en þú ráð nemir,njóta mundu ef þú nemr,þér munu góð ef þú getr:þat sá ek er vel um þat veit:aldri skyldi maðröðrum þegja viðþat er í brjósti búi.

Ráðumk þér, Loddfáfnir,en þú ráð nemir,njóta mundu ef þú nemr,þér munu góð ef þú getr:megi þínumver þú aldreginíðs of frumvörðr,þvíat gumna mörggeðs er mál,öðrum verðr þat of þegi.

Ráðumk þér, Loddfáfnir,en þú ráð nemir,njóta mundu ef þú nemr,þér munu góð ef þú getr:orðum skiptaþú skalt aldregivið þann er öðrum er firr;orð of missœmask,þeir er öðrum viljasekja í sekján.

Ráðumk þér, Loddfáfnir,en þú ráð nemir,njóta mundu ef þú nemr,þér munu góð ef þú getr:at gamni þínugát þú aldregiþess er fírar hlœja;þeir gumnarhlœja þér aðer þú of tólftrúa munir.

Ráðumk þér, Loddfáfnir,en þú ráð nemir,njóta mundu ef þú nemr,þér munu góð ef þú getr:þing á þú aldregiat þjófa hrósi,þó at þú vartþeira njósnarmaðr.

Ráðumk þér, Loddfáfnir,en þú ráð nemir,njóta mundu ef þú nemr,þér munu góð ef þú getr:at fjalli gladdrver þú aldregi,en heima hvat.aldregi skalt þú þat kennakynni þínum.

Ráðumk þér, Loddfáfnir,en þú ráð nemir,njóta mundu ef þú nemr,þér munu góð ef þú getr:við vélandi mannver þú aldregi,láttu þér at góðu getit.

Ráðumk þér, Loddfáfnir,en þú ráð nemir,njóta mundu ef þú nemr,þér munu góð ef þú getr:seggr inn illvillisér til gagns um getrþá er hann þik full freginn hefir,ok hverr er illvilja manhann þik sœkr.

Ráðumk þér, Loddfáfnir,en þú ráð nemir,njóta mundu ef þú nemr,þér munu góð ef þú getr:betra er þögðuen sé of þjóðsagtþar er þú ilt vitir;öðrum verðrat aldar þurfiþá er á bíðr at berjask.

Ráðumk þér, Loddfáfnir,en þú ráð nemir,njóta mundu ef þú nemr,þér munu góð ef þú getr:seggr inn svinnihvat er þú ert svá glaðrat þú mín at munir.

Þat kann ek annater þurfu ýta synirþeir er vilja læknar lifa.

Þat kann ek it þriðja:ef mér verðr þörf mikilhapts við mína heiptmögu,eggjar ek deyfiminna andskota,bítat þeim vápn né stafir.

Þat kann ek it fjórða:ef mér fyrðar berabönd at boglimum,svá ek gelat ek ganga má,sprettr mér af fótum fjöturr,en af höndum haptr.

Þat kann ek it fimmta:ef ek sé af fári skotinnflein í folki vaða,flygr-a hann svá stinnrat ek stöðvigak,ef ek hann sjónum of sék.

Þat kann ek it sétta:ef mik særir þegná rótum rams viðar,ok þann haler mik heipta kveðr,þann eta mein heldr en mik.

Þat kann ek it sjaunda:ef ek sé hávan logasal of sessmögum,brennr-a svá breittat ek honum bjargigak,þann kann ek galdr at gala.

Þat kann ek it áttaer öllum ernytsamligt at nema:hvars hatr vexmeð hildings sonum,þat má ek bœta brátt.

Þat kann ek it tíunda:ef ek sé túnriðurleika lofti á,ek svá vinnkat þær villar farasinna heimhama,sinna heimhuga.

Þat kann ek it þrettánda:ef ek skal þegn unganverpa vatni á,mun-at hann falla,þótt hann í folk komi,hnígr-a sá halr fyr hjörum.

Þat kann ek it fjórtánda:ef ek skal fyrða liðitelja tíva fyrir,ása ok alfaek kann allra skil,fár kann ósnotr svá.

Þat kann ek it sextánda:ef ek vil ins svinna manshafa geð allt ok gaman,hugi ek hverfihvítarmri konuok sný ek hennar öllum sefa.